Hợp đồng thương mại là gì? Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải rà soát kỹ trước khi ký?

Một bản Hợp đồng thương mại ký trong 30 phút có thể kéo theo tranh chấp kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm

Trong hoạt động kinh doanh, gần như doanh nghiệp nào cũng ký Hợp đồng thương mại.

Nhưng trớ trêu là:

Càng ký nhiều, doanh nghiệp lại càng dễ chủ quan.

Vì họ nghĩ rằng:

• ký hoài rồi, chắc không sao
• hợp đồng này giống hợp đồng cũ
• đối tác quen, không cần chặt quá
• giao dịch đơn giản thôi, ký nhanh cho kịp tiến độ
• có gì phát sinh thì nói chuyện sau

Đó là cách rất nhiều tranh chấp bắt đầu.

Và điều đáng nói là phần lớn doanh nghiệp không thua ở lúc đàm phán giá, mà thua ở chỗ:

• điều khoản giao hàng
• điều khoản thanh toán
• điều khoản nghiệm thu
• điều khoản phạt
• điều khoản bồi thường
• điều khoản chấm dứt
• điều khoản tranh chấp
• và đôi khi chỉ vì một câu viết quá mơ hồ trong Hợp đồng

Đây là lý do vì sao Luật sư 911, luật sư hợp đồng, luật sư doanh nghiệp thường phải xử lý những vụ mà ban đầu khách hàng đều nói cùng một câu:

“Lúc ký thì tưởng hợp đồng này đơn giản lắm.”

---

Hợp đồng thương mại là gì? Đừng hiểu quá hẹp

Nhiều người khi nghe đến Hợp đồng thương mại thường chỉ nghĩ đến:

• mua bán hàng hóa
• phân phối sản phẩm
• giao dịch giữa hai công ty

Cách hiểu này không sai, nhưng vẫn còn quá hẹp.

Hiểu đúng hơn, Hợp đồng thương mại là loại Hợp đồng được giao kết nhằm phục vụ hoạt động thương mại, kinh doanh, sinh lợi hoặc phục vụ trực tiếp cho quá trình lưu thông hàng hóa – dịch vụ – đầu tư – khai thác thương mại của doanh nghiệp, thương nhân hoặc chủ thể có hoạt động thương mại. Luật Thương mại 2005 điều chỉnh các hoạt động thương mại như mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, xúc tiến thương mại và nhiều hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.

Nói dễ hiểu hơn:

Nếu giao dịch của bạn nhằm mục đích kinh doanh – kiếm tiền – vận hành thương mại, thì khả năng rất cao bạn đang bước vào vùng của Hợp đồng thương mại.

Đây là loại Hợp đồng xuất hiện mỗi ngày trong doanh nghiệp, kể cả khi doanh nghiệp không gọi đúng tên của nó.

Ví dụ:

• Hợp đồng mua bán hàng hóa
• Hợp đồng cung cấp dịch vụ
• Hợp đồng phân phối
• Hợp đồng đại lý
• Hợp đồng gia công
• Hợp đồng thuê thương mại
• Hợp đồng hợp tác kinh doanh có yếu tố thương mại
• Hợp đồng nhượng quyền thương mại
• Hợp đồng logistics
• Hợp đồng xuất nhập khẩu
• Hợp đồng độc quyền khu vực
• Hợp đồng thương mại điện tử
• Hợp đồng khai thác hệ thống kinh doanh

Tất cả những giao dịch này đều có thể mang bản chất của Hợp đồng thương mại.

Sai lầm đầu tiên của doanh nghiệp: tưởng “thương mại” nghĩa là “hợp đồng đơn giản”

Đây là lỗi rất phổ biến.

Nhiều doanh nghiệp có xu hướng nghĩ rằng:

Hợp đồng đầu tư mới phức tạp, còn Hợp đồng thương mại thì chỉ là mua – bán – giao – nhận thôi.

Nghe có vẻ hợp lý.
Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại.

Chính vì Hợp đồng thương mại xuất hiện thường xuyên, lặp đi lặp lại, ký nhanh, xử lý nhanh, nên nó mới là loại hợp đồng dễ bị xem nhẹ nhất.

Và đây cũng là lý do nó gây tranh chấp nhiều nhất.

Bởi trong môi trường thương mại, chỉ cần một trong các biến số sau bị trục trặc là mọi thứ bắt đầu vỡ:

• hàng giao chậm
• hàng giao thiếu
• hàng giao sai chuẩn
• dịch vụ không đạt chất lượng
• thanh toán chậm
• khách hàng từ chối nhận hàng
• doanh thu không đạt cam kết
• một bên “hiểu khác” điều khoản
• hoặc một bên cố tình lách Hợp đồng

Tức là:

Hợp đồng thương mại không hề đơn giản.

Nó chỉ trông có vẻ quen thuộc nên người ta dễ coi nhẹ nó mà thôi.

---

Khi nào một giao dịch nên được xem là Hợp đồng thương mại?

Đây là câu hỏi rất đáng quan tâm vì nhiều doanh nghiệp ký Hợp đồng mà không xác định rõ bản chất ngay từ đầu.

Thông thường, một giao dịch sẽ nghiêng mạnh về Hợp đồng thương mại nếu có các dấu hiệu như sau:

1. Giao dịch được thực hiện nhằm mục đích sinh lợi

Đây là dấu hiệu cốt lõi nhất.

Nếu hai bên ký với nhau để:

• bán hàng
• cung cấp dịch vụ
• phân phối sản phẩm
• khai thác thị trường
• hợp tác thương mại
• thu phí
• vận hành chuỗi
• tạo doanh thu

thì rất nhiều khả năng đây là Hợp đồng thương mại.

2. Chủ thể tham gia là doanh nghiệp, thương nhân hoặc bên có hoạt động kinh doanh

Nếu ít nhất một hoặc cả hai bên đang hoạt động kinh doanh thực tế, giao dịch sẽ rất dễ mang tính thương mại.

3. Giao dịch có dòng tiền, điều kiện thanh toán, nghĩa vụ thương mại rõ ràng

Khi Hợp đồng có các cấu phần như:

• giá trị hợp đồng
• doanh thu
• công nợ
• đối soát
• nghĩa vụ giao hàng / giao dịch vụ
• nghĩa vụ bảo hành / hỗ trợ / hậu mãi

thì đây gần như chắc chắn là vùng thương mại.

4. Giao dịch gắn với vận hành doanh nghiệp hoặc chuỗi cung ứng

Ví dụ:

• mua nguyên liệu
• thuê gia công
• phân phối sản phẩm
• bán độc quyền khu vực
• giao hàng theo lô
• thuê dịch vụ vận hành
• thuê logistics
• cung cấp giải pháp B2B

Đây đều là các tình huống điển hình của Hợp đồng thương mại.

Hợp đồng thương mại khác gì với hợp đồng dân sự?

Đây là câu hỏi rất hay bị bỏ qua, nhưng cực kỳ quan trọng.

Bởi nhiều người vẫn nghĩ:

“Thì hợp đồng nào chẳng là hợp đồng.”

Không hẳn.

Về bản chất, cả Hợp đồng thương mại và Hợp đồng dân sự đều là sự thỏa thuận giữa các bên. Nhưng khác biệt lớn nằm ở mục đích giao kết, bối cảnh giao dịch, chủ thể, cơ chế xử lý rủi ro, và cách áp dụng quy định pháp luật tương ứng trong thực tế. Bộ luật Dân sự 2015 là luật gốc về giao dịch dân sự; còn Luật Thương mại 2005 điều chỉnh các hoạt động thương mại chuyên biệt.

Nói dễ hiểu:

Hợp đồng dân sự

thường thiên về:

• tài sản
• quyền dân sự
• giao dịch đời sống
• quan hệ dân sự thông thường

B

thường thiên về:

• kinh doanh
• doanh thu
• hàng hóa
• dịch vụ
• phân phối
• đầu ra / đầu vào
• lợi nhuận
• dòng tiền thương mại

Và khi đã là Hợp đồng thương mại, doanh nghiệp không nên dùng tư duy hợp đồng dân sự thông thường để xử lý.

Đây là lỗi mà rất nhiều công ty nhỏ và vừa đang mắc phải.

8 điểm trong Hợp đồng thương mại mà doanh nghiệp thường ký rất hời hợt nhưng lại chết ở đó

Đây là phần quan trọng nhất.

Bởi tranh chấp thương mại thường không nổ vì “một điều khoản to tát”, mà nổ vì một điều khoản bị viết quá sơ sài.

---

1) Mô tả hàng hóa / dịch vụ không đủ chặt

Đây là lỗi kinh điển.

Nhiều Hợp đồng thương mại chỉ viết kiểu:

• “Bên A cung cấp hàng hóa cho Bên B”
• “Bên A cung cấp dịch vụ theo yêu cầu”
• “Sản phẩm theo báo giá đính kèm”
• “Thông số kỹ thuật theo thực tế”

Nhìn thì có vẻ đủ.
Nhưng khi tranh chấp xảy ra, đây chính là mỏ mìn.

Bởi nếu mô tả không chặt, hai bên rất dễ tranh cãi:

• hàng nào là hàng đúng
• tiêu chuẩn nào là tiêu chuẩn phải đạt
• chất lượng đo bằng gì
• lỗi ở mức nào thì được xem là vi phạm
• dịch vụ thế nào mới gọi là hoàn thành

Trong thương mại, mô tả đối tượng Hợp đồng càng mơ hồ thì tranh chấp càng dễ nổ.

---

2) Điều khoản thanh toán viết quá “hiền”

Nhiều doanh nghiệp rất giỏi đi đòi tiền ngoài đời, nhưng lại cực yếu trong Hợp đồng.

Ví dụ điều khoản thanh toán chỉ viết kiểu:

• “Thanh toán sau khi giao hàng”
• “Thanh toán theo tiến độ”
• “Thanh toán theo thỏa thuận”
• “Thanh toán trong vòng 7 ngày”

Nghe thì ổn.
Nhưng chưa đủ.

Một Hợp đồng thương mại tốt phải làm rõ:

• thanh toán bằng cách nào
• thanh toán khi nào
• điều kiện để phát sinh nghĩa vụ thanh toán
• có được giữ lại tiền hay không
• có được cấn trừ công nợ hay không
• chậm thanh toán xử lý thế nào
• lãi chậm trả ra sao
• bên bán / bên cung cấp có quyền dừng thực hiện không

Nếu không viết kỹ, đến lúc bên kia “khất nhẹ vài lần”, doanh nghiệp sẽ bắt đầu thấy mình đang bị treo dòng tiền.

---

3) Không quy định rõ thời điểm chuyển rủi ro

Đây là lỗi cực hay gặp trong các Hợp đồng mua bán hàng hóa, Hợp đồng phân phối, Hợp đồng logistics, Hợp đồng giao hàng.

Ví dụ hàng bị:

• hỏng
• mất
• vỡ
• sai chuẩn
• thất lạc
• chậm giao

thì câu hỏi quan trọng nhất là:

Tại thời điểm đó, ai đang chịu rủi ro?

Nếu Hợp đồng không khóa rõ, hai bên sẽ đổ qua đổ lại rất nhanh.

Đây là kiểu tranh chấp rất mệt vì tiền nằm ở hàng, hàng nằm ở logistics, còn trách nhiệm thì… lửng giữa trời.

---

4) Điều khoản phạt vi phạm và bồi thường viết theo cảm tính

Đây là chỗ nhiều doanh nghiệp cực thích “viết cho mạnh tay”, nhưng lại viết sai.

Ví dụ ghi kiểu:

• “Vi phạm thì phạt thật nặng”
• “Bên vi phạm phải chịu mọi thiệt hại”
• “Phạt toàn bộ giá trị hợp đồng”
• “Bồi thường mọi tổn thất phát sinh”

Nghe rất “đã”, nhưng chưa chắc đã chặt.

Trong thực tế, điều khoản phạt vi phạm, bồi thường, thiệt hại thực tế, chi phí phát sinh, mất cơ hội kinh doanh, chi phí thu hồi, chi phí luật sư… cần được thiết kế rất kỹ tùy theo bản chất giao dịch.

Nếu không, đến lúc tranh chấp, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng:

nghĩ mình có quyền đòi rất nhiều, nhưng thực tế Hợp đồng không giúp khóa được bao nhiêu.

Đây là chỗ luật sư hợp đồng cực kỳ quan trọng.

---

5) Không khóa cơ chế nghiệm thu / xác nhận hoàn thành

Một giao dịch thương mại tưởng như đã “xong việc”, nhưng nếu không có cơ chế nghiệm thu rõ, thì về mặt pháp lý có khi chưa xong gì cả.

Ví dụ:

• hàng đã giao nhưng bên kia chưa xác nhận
• dịch vụ đã làm nhưng bên kia chưa nghiệm thu
• sản phẩm đã bàn giao nhưng bên kia vẫn nói “chưa đạt”
• hệ thống đã triển khai nhưng bên kia nói “chưa hoàn tất”

Nếu Hợp đồng thương mại không quy định rõ:

• thế nào là hoàn thành
• thời điểm nào được xem là hoàn thành
• nếu bên kia im lặng thì xử lý sao
• nếu bên kia trì hoãn xác nhận thì xử lý sao

thì doanh nghiệp rất dễ bị “treo nghĩa vụ” vô thời hạn.

Đây là kiểu đau âm ỉ nhưng rất phổ biến.

---

6) Không có điều khoản bảo mật hoặc có nhưng viết như cho có

Nhiều giao dịch thương mại ngày nay không chỉ là giao hàng hay giao dịch vụ.

Nó còn kéo theo:

• báo giá
• dữ liệu khách hàng
• cấu trúc giá
• mô hình bán hàng
• nhà cung cấp
• công thức
• hệ thống vận hành
• chính sách nội bộ
• file dữ liệu
• tệp kinh doanh

Nếu Hợp đồng thương mại không khóa bảo mật đủ chặt, doanh nghiệp có thể mất rất nhiều thứ mà lúc đầu không để ý.

Đôi khi mất một file dữ liệu hoặc mất một cấu trúc giá còn đau hơn mất một đơn hàng.

Đây là chỗ nhiều doanh nghiệp chỉ nhận ra khi đã bị “rút ruột thông tin”.

---

7) Không khóa điều khoản chấm dứt khi đối tác bắt đầu có vấn đề

Một lỗi rất phổ biến là Hợp đồng viết rất kỹ phần “bắt đầu hợp tác”, nhưng lại viết cực mỏng phần “thoát ra”.

Tức là doanh nghiệp rất chăm chăm vào:

• ký sao cho nhanh
• triển khai sao cho kịp
• giao dịch sao cho mượt

nhưng lại quên mất:

Nếu đối tác bắt đầu có dấu hiệu xấu thì mình rút ra bằng cách nào?

Một Hợp đồng thương mại tốt phải trả lời được rất rõ:

• trường hợp nào được đơn phương chấm dứt
• trường hợp nào được tạm ngừng thực hiện
• trường hợp nào được giữ hàng / giữ tiền / ngừng cung cấp
• thời gian thông báo là bao lâu
• hậu quả pháp lý sau chấm dứt là gì
• xử lý hàng tồn / dữ liệu / công nợ / tài sản ra sao

Nếu không có phần này, doanh nghiệp rất dễ bị kẹt trong một mối quan hệ thương mại đang xấu đi nhưng không rút ra được cho sạch.

---

8) Điều khoản tranh chấp viết quá qua loa

Đây là lỗi cuối cùng nhưng cực kỳ quan trọng.

Nhiều Hợp đồng thương mại viết phần tranh chấp kiểu:

• “Hai bên thương lượng trước”
• “Nếu không được thì đưa ra cơ quan có thẩm quyền”
• “Giải quyết theo pháp luật”

Đọc thì tưởng đủ.
Nhưng khi có tranh chấp thật, đây là phần cực dễ gây hỗn loạn.

Một Hợp đồng thương mại tốt nên làm rõ:

• ưu tiên thương lượng trong bao lâu
• nếu không thương lượng được thì đi đâu
• tòa án hay trọng tài
• địa điểm giải quyết
• ngôn ngữ
• luật áp dụng (nếu có yếu tố nước ngoài)
• cơ chế chứng cứ / thông báo / liên hệ

Đây là phần nhiều doanh nghiệp bỏ qua nhất, nhưng lại là phần quyết định bạn đánh vụ việc ở đâu và đánh như thế nào.

---

Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải để luật sư hợp đồng rà Hợp đồng thương mại?

Nếu giao dịch của bạn có một hoặc nhiều yếu tố sau, thì lời khuyên rất rõ là:

Đừng ký trước rồi mới hỏi luật sư sau.

Hãy rà trước nếu:

• giá trị giao dịch lớn
• thanh toán nhiều đợt
• giao hàng / triển khai nhiều giai đoạn
• có điều kiện nghiệm thu phức tạp
• có yếu tố độc quyền / khu vực / phân phối
• có yếu tố bảo mật / dữ liệu / công thức / khách hàng
• có yếu tố quốc tế / xuất nhập khẩu / đối tác nước ngoài
• có cơ chế chia doanh thu / KPI / cam kết sản lượng
• có khả năng phát sinh tranh chấp thực tế cao

Đây là nhóm mà một bản Hợp đồng thương mại làm sơ sài có thể khiến doanh nghiệp mất rất nhiều tiền chỉ vì một câu viết quá “đời thường”.

Hợp đồng thương mại tốt không phải là hợp đồng dài, mà là hợp đồng khóa đúng chỗ

Đây là điều rất nhiều doanh nghiệp hiểu sai.

Nhiều người cứ nghĩ:

• hợp đồng càng dài càng chắc
• nhiều điều khoản là an toàn
• nhìn “dày” là yên tâm

Không hẳn.

Một Hợp đồng thương mại tốt không nằm ở số trang.

Nó nằm ở chỗ:

• đúng bản chất giao dịch
• khóa đúng dòng tiền
• khóa đúng rủi ro
• khóa đúng quyền thoát
• khóa đúng công cụ xử lý nếu đối tác bắt đầu “trở mặt”

Đây là giá trị thật mà Luật sư 911 và luật sư hợp đồng mang lại cho doanh nghiệp.

---

Luật sư 911 hỗ trợ gì trong Hợp đồng thương mại?

Công ty Luật 911 cung cấp dịch vụ chuyên sâu về:

• Luật sư hợp đồng
• Soạn thảo Hợp đồng thương mại
• Rà soát Hợp đồng thương mại
• Tư vấn đàm phán Hợp đồng
• Tư vấn xử lý rủi ro hợp đồng
• Tư vấn tranh chấp thương mại
• Tư vấn pháp lý doanh nghiệp

Chúng tôi hỗ trợ khách hàng trong các nội dung:

• xác định đúng bản chất giao dịch thương mại
• soạn và rà Hợp đồng mua bán hàng hóa
• Hợp đồng cung cấp dịch vụ
• Hợp đồng phân phối
• Hợp đồng đại lý
• Hợp đồng logistics
• Hợp đồng thương mại điện tử
• Hợp đồng hợp tác khai thác
• và nhiều loại Hợp đồng thương mại khác

Ngoài ra, Luật sư 911 còn hỗ trợ doanh nghiệp:

• khóa điều khoản thanh toán
• khóa điều khoản giao hàng / nghiệm thu
• khóa điều khoản phạt và bồi thường
• khóa điều khoản bảo mật
• khóa điều khoản chấm dứt
• khóa điều khoản tranh chấp

Chúng tôi không chỉ giúp khách hàng có một bản Hợp đồng, mà giúp khách hàng có một công cụ pháp lý đủ sắc để giao dịch thương mại chạy được và tự vệ được khi có biến.

---

Giới thiệu dịch vụ – Công ty Luật 911

Công ty Luật 911 cung cấp dịch vụ luật sư hợp đồng, luật sư thương mại, luật sư doanh nghiệp, tư vấn soạn thảo Hợp đồng, tư vấn rà soát Hợp đồng, tư vấn đàm phán và xử lý tranh chấp hợp đồng cho doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam.

Nếu quý khách đang cần:

• soạn Hợp đồng thương mại
• rà lại Hợp đồng trước khi ký
• chuẩn hóa mẫu Hợp đồng doanh nghiệp
• xử lý điều khoản thanh toán / phạt / bảo mật / chấm dứt
• hoặc muốn có luật sư hợp đồng đồng hành thường xuyên

hãy liên hệ Luật sư 911 để được tư vấn đúng luật, đúng giao dịch và đúng rủi ro thực tế.

Hotline: 0386319999

---